Hoofdstuk 01
Kort antwoord
- PIR isoleert het best per centimeter (lambda 0,022). Kies PIR als je weinig ruimte hebt: hellend dak, plat dak, wanden, spouwmuur, voorzetwand en vloeren.
- EPS is de voordeligste keuze per isolatiewaarde, maar je hebt meer dikte nodig (lambda 0,031-0,037). Kies EPS voor vloeren onder een dekvloer, platte daken en grote oppervlakken waar dikte geen probleem is.
- XPS is drukvast en neemt vrijwel geen water op. Kies XPS voor alles onder of tegen de grond: fundering, kelderwand, perimeterisolatie, plint en kantplank, omgekeerd dak en zwaar belaste vloeren.
Vuistregel: droog en weinig ruimte: PIR. Droog en dikte geen probleem: EPS. Nat of zwaar belast: XPS.
Hoofdstuk 02
Wat zijn PIR, EPS en XPS?
Alle drie zijn harde kunststof isolatieplaten, maar ze worden verschillend gemaakt en gedragen zich daardoor anders.
- PIR (polyisocyanuraat) is een hardschuim met gesloten cellen, meestal aan beide kanten bekleed met aluminium of glasvlies. Het heeft de laagste lambdawaarde van de drie.
- EPS (geëxpandeerd polystyreen) kennen de meeste mensen als piepschuim of tempex. Het bestaat uit opgeschuimde parels die tot platen zijn samengeperst. Er is witte EPS en grijze EPS met grafiet, die beter isoleert.
- XPS (geëxtrudeerd polystyreen) is van dezelfde grondstof als EPS, maar wordt door een mal geperst (geëxtrudeerd). Daardoor ontstaat een dichte, gesloten celstructuur die drukvast is en vrijwel geen water opneemt.
Hoofdstuk 03
Vergelijkingstabel
| Eigenschap | PIR | EPS | XPS |
|---|---|---|---|
| Lambdawaarde (W/mK) | 0,022 (aluminium) | 0,036 (wit) / 0,031 (grafiet) | 0,033-0,038 (hoger bij dikkere platen) |
| Rd bij 100 mm | 4,50 | ca. 2,75 (wit) / 3,20 (grafiet) | ca. 2,80-2,95 |
| Dikte voor Rd 3,5 | ca. 80 mm | ca. 130 mm (wit) / 110 mm (grafiet) | ca. 120 mm |
| Druksterkte | ca. 120-150 kPa | 60-200 kPa (EPS 60 t/m EPS 200) | 300 kPa, ook 500 en 700 kPa |
| Waterbestendigheid | Goed, mits droog verwerkt | Matig tot goed | Zeer goed (wateropname ≤ 0,7%) |
| Onder maaiveld | Nee | Beperkt | Ja |
| Brandklasse | E kaal, in toepassing vaak B | E | E |
| Prijs per isolatiewaarde | Middel | Laag | Hoog |
De waarden zijn indicatief en verschillen per merk en type. Kijk bij het product in onze webshop voor de exacte Rd-waarde per dikte.
Hoofdstuk 04
Welk materiaal voor welke toepassing?
| Toepassing | Beste keuze | Alternatief | Waarom |
|---|---|---|---|
| Hellend dak (binnenzijde of sarking) | PIR | Geen | Hoogste isolatiewaarde in beperkte ruimte |
| Plat dak, warm dak (onder bitumen of EPDM) | PIR met glasvlies | EPS (gecacheerd) | PIR dunner, EPS voordeliger bij dikke pakketten |
| Plat dak, omgekeerd dak (isolatie bovenop de dakbedekking) | XPS | Geen | Ligt in nat milieu; altijd met ballast |
| Spouwmuur | PIR | EPS | Dun isoleren in een smalle spouw |
| Voorzetwand of binnenisolatie | PIR | Geen | Weinig ruimteverlies binnen |
| Vloer onder dekvloer of beton | EPS 100 of 150 | PIR | Drukvast genoeg en voordelig |
| Kruipruimte (tegen de vloer) | PIR | EPS | Licht, dun en goed te bevestigen boven je hoofd |
| Fundering, kelderwand, perimeterisolatie | XPS | Geen | Grondcontact en vocht |
| Plint of kantplank langs de fundering | XPS | Geen | Vochtongevoelig en drukvast |
| Zwaar belaste vloer (garage, bedrijfsruimte) | XPS 300-500 | EPS 200 | Hoge druksterkte |
| Schuur, tuinhuis of garage (wand en dak) | PIR | EPS | Dun isoleren tussen of op regelwerk |
Zoek je isolatie langs de fundering of onder de gevel? Lees dan ook ons artikel [Kantplank kiezen en monteren](https://isolatiehandel.nl/kennisbank/kantplank-kiezen-en-monteren).
Hoofdstuk 05
PIR: de beste isolatiewaarde per centimeter
PIR heeft met lambda 0,022 de laagste warmtegeleiding van de drie. Daardoor heb je de minste dikte nodig: 80 mm PIR isoleert ongeveer even goed als 130 mm witte EPS.
Kies PIR als:
- ruimte schaars is, zoals bij een hellend dak, voorzetwand of spouwmuur;
- je een dampremmende laag meteen mee wilt hebben (aluminiumcachering is dampdicht);
- je een licht en goed snijdbaar materiaal wilt voor dak, wand en vloer.
- PIR is niet bedoeld voor permanent contact met grond of water.
- Op het platte dak gebruik je PIR met glasvlies. PIR met aluminium is niet geschikt om dakbedekking op te branden.
- Per isolatiewaarde is PIR duurder dan EPS. Als dikte geen probleem is, is EPS vaak voordeliger.
Hoofdstuk 06
EPS: voordelig isoleren als dikte geen probleem is
EPS isoleert minder per centimeter dan PIR, maar is de voordeligste manier om een bepaalde isolatiewaarde te halen. Er zijn twee hoofdsoorten:
- Witte EPS: lambda rond 0,036.
- Grijze EPS met grafiet (EPS-HR): lambda rond 0,031. Je hebt ongeveer 15% minder dikte nodig.
Het getal achter EPS geeft de druksterkte aan: EPS 100 betekent 100 kPa (1 kPa = 100 kg/m²). Voor een gewone woningvloer onder een dekvloer volstaat meestal EPS 100. Voor zwaardere belasting, zoals een bedrijfsvloer, kies je EPS 150 of EPS 200.
Kies EPS als:
- je grote oppervlakken isoleert en dikte geen probleem is, zoals vloeren onder een dekvloer of platte daken;
- prijs per isolatiewaarde de doorslag geeft.
- EPS is gevoelig voor oplosmiddelen. Gebruik alleen oplosmiddelvrije lijm, zoals PU-lijm.
- Voor dezelfde isolatiewaarde heb je ongeveer anderhalf keer zoveel dikte nodig als met PIR. Controleer of de opbouw past (deurhoogtes, dakranden).
Hoofdstuk 07
XPS: voor vocht, grondcontact en zware belasting
XPS is het enige van de drie dat echt bedoeld is voor natte omstandigheden en grondcontact. Door de dichte celstructuur neemt het bij langdurige onderdompeling maximaal 0,7% water op. De standaard druksterkte is 300 kPa, en er zijn varianten van 500 en 700 kPa voor parkeerdaken en zwaar belaste vloeren.
Kies XPS als:
- de isolatie onder het maaiveld of tegen de grond komt: fundering, kelderwand, perimeterisolatie;
- je een omgekeerd dak maakt, waarbij de isolatie boven de dakbedekking ligt (altijd met ballast zoals grind of tegels);
- je een plint of kantplank langs de fundering afwerkt;
- de vloer zwaar belast wordt.
- De lambdawaarde van XPS loopt op bij dikkere platen (bijvoorbeeld 0,034 tot 60 mm en 0,036-0,038 daarboven). Reken dus met de Rd-waarde per dikte, niet met één lambdawaarde.
- XPS is bestand tegen temperaturen van −50 tot +75 °C en is dus niet geschikt om direct op te branden.
- Net als EPS is XPS gevoelig voor oplosmiddelen. Gebruik oplosmiddelvrije lijm.
- XPS is het duurste van de drie per isolatiewaarde. Gebruik het waar vocht of druk erom vraagt, niet als standaardisolatie.
Hoofdstuk 08
Prijs: vergelijk per isolatiewaarde, niet per m²
Een veelgemaakte denkfout is platen vergelijken op prijs per m². Een plaat EPS van 100 mm is goedkoper dan PIR van 100 mm, maar isoleert ook veel minder (Rd ca. 2,75 tegenover 4,50). Vergelijk daarom altijd de prijs voor dezelfde Rd-waarde.
In de praktijk:
- EPS is meestal het voordeligst per isolatiewaarde, als de extra dikte geen probleem is.
- PIR loont als ruimte beperkt is, of als een dikkere opbouw extra kosten met zich meebrengt (langere schroeven, hogere dakrand, aangepaste kozijnen).
- XPS kies je om technische redenen (vocht, druk), niet om de prijs.
Hoofdstuk 09
Veelgemaakte fouten
- EPS of PIR onder het maaiveld gebruiken. Voor grondcontact en fundering is XPS het juiste materiaal.
- Oplosmiddelhoudende lijm of kit op EPS en XPS. Het materiaal lost op. Gebruik oplosmiddelvrije (PU-)lijm.
- PIR met aluminium onder een gebrande dakbedekking. Daarvoor is PIR met glasvlies nodig.
- Te lage druksterkte onder een dekvloer of bedrijfsvloer. Controleer de kPa-waarde bij zware belasting.
- Vergelijken op prijs per m² in plaats van per Rd.
- Bij XPS rekenen met de lambda van dunne platen. Dikkere platen hebben een hogere lambda.
- Een omgekeerd dak zonder ballast. XPS drijft op en kan wegwaaien.
Hoofdstuk 10
Checklist voor je keuze
- Komt de isolatie in contact met grond of water? Kies XPS.
- Is de ruimte beperkt (dak, spouw, voorzetwand)? Kies PIR.
- Is dikte geen probleem en wil je voordelig isoleren? Kies EPS.
- Wordt de vloer zwaar belast? Controleer de druksterkte (EPS 150/200 of XPS 300+).
- Komt er dakbedekking op die wordt gebrand? Kies PIR met glasvlies.
- Lijm je de platen? Gebruik oplosmiddelvrije lijm bij EPS en XPS.
- Heb je prijzen vergeleken per Rd-waarde in plaats van per m²?
Hoofdstuk 11
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen EPS en XPS?
Beide zijn van polystyreen. EPS bestaat uit samengeperste opgeschuimde parels, XPS wordt door een mal geperst en heeft een dichte, gesloten structuur. XPS is daardoor drukvaster en vochtbestendiger, EPS is voordeliger.
Welk isolatiemateriaal isoleert het best per centimeter?
PIR, met een lambdawaarde van 0,022. Daarna volgen grafiet-EPS (ca. 0,031), XPS (0,033-0,038) en witte EPS (ca. 0,036).
Kan ik PIR onder de grond of tegen de fundering gebruiken?
Nee, daarvoor is XPS bedoeld. XPS neemt bij langdurige onderdompeling maximaal 0,7% water op en is drukvast.
Is EPS geschikt voor de kruipruimte?
Ja, EPS is vochtongevoelig en geschikt boven een vochtige kruipruimte. Wil je zo dun mogelijk isoleren, of moet je boven je hoofd werken, dan is PIR praktischer omdat het lichter en dunner is.
Wat betekent EPS 100, EPS 150 of EPS 200?
Het getal is de druksterkte in kPa. EPS 100 kan 100 kPa hebben, ongeveer 10.000 kg per m² bij 10% vervorming. Voor woningvloeren volstaat meestal EPS 100.
Welke isolatie gebruik ik voor een omgekeerd dak?
XPS, omdat de isolatie dan boven de dakbedekking in een nat milieu ligt. Leg er altijd ballast op, zoals grind of tegels.
Welke isolatie is het goedkoopst?
Per isolatiewaarde meestal EPS. Per m² lijkt EPS nog goedkoper, maar je hebt meer dikte nodig. Vergelijk daarom op prijs per Rd-waarde.
Hoofdstuk 12
Bronnen
- Unilin Insulation, technische bladen Utherm (PIR, lambda 0,022)
- BEWI IsoBouw, productinformatie PolyTop en PolyTop-HR (lambda en dikte bij Rd 3,5)
- Ravago, technisch gegevensblad Ravatherm XPS 300 SL (Rd per dikte, temperatuurbestendigheid)
- Soprema, technische fiche EFYOS XPS SL (druksterkte, wateropname, ballast bij platte daken)
- Consumentenbond, Isolatiemateriaal: wat is de juiste keuze? (brandklassen)
